Necati Doğanç yazdı..

Uzun yıllar önce Halk eğitimi Merkezi’nde görevli iken, o dönem İlçe Kaymakamımız  Sayın Yılmaz Kurt ve Belediye Başkanımız Sayın Hasan Altan öncülüğünde Taşköprü kültürü ve halk bilimi ile ilgili çalışmalar yapılması için bir komisyon kuruldu.Bu çalışmalar içinde Taşköprü’de lakaplar,yörede kullanılan yöre ağzı ile ilgili sözcükleri sözlük şeklinde A’dan Z’ye hazırladım, atasözleri,maniler, fıkralar,adet ve gelenek görenekler benim tarafımdan incelendi ve araştırıldı.Halk oyunları ve yöresel kıyafetler üzerinde Harun Reşit Şimşek hocam çalışmalar yaparak yöremize ait oyunlar ve bugün halk oyunları ekiplerimizin üzerinde giymiş oldukları kıyafetler ortaya çıkarıldı.

Bu çalışmalardan örnekler o dönemlerde yıl sonlarında çıkarılan okul dergilerinde yayımlandı.

Ayrıca bu çalışmalar Taşköprü Belediyemizin ve Halk Eğitimi Merkezi’mizin Web Sayfasında yayımlanmaktadır.

 Bu yazımda yöre atasözleriyle ilgili örnekler vermeye çalışacağım:                                                                                                        

Yöre atasözleri yüzyılların süzgecinden geçmiş deneyimlerden,yöre insanının dünya görüşünden kaynaklanmaktadır.

Atasözleri adı üzerinde ,atalarımızdan günümüze kadar ulaşan, belli bir yargı içeren ,söyleyeni belli olmayan düz konuşma içinde kullanılan sözlerdir. Atalarımızın tecrübelerini gayet açık ve güzel ifadelerle günümüze taşıyan atasözlerimizin her biri birer hazine kıymetindedir.Bunlardan bir çoğu il ve bölge sınırlarını aşmış, milli bir değer haline gelmiştir.

Kültürümüzün en zengin değerlerinden olan atasözleri yaşanmış veya yaşanmakta olan kültürün göstergesi olarak da bir değer taşımaktadır.Bu bakımdan atasözlerimiz kültür tarihimize ışık tutmaktadır.

Zaman içinde oluşmuş bazı töre,adet ve geleneklerin de atasözleri yoluyla kuşaktan kuşağa aktarıldığı dikkati çekmektedir.

İnsan-toplum ilişkisi içinde bazı durumlarda atasözlerinin sıkça ele aldığı konular arasındadır. Taşköprü’de ki atasözü geleneği hem tarihi ,hem de coğrafi genişliği içinde Türk atasözü geleneğinin ayrılmaz bir parçasıdır.

 Atasözünün söylenmesi için belli bir sebebin,vesilenin ortaya çıkmış olması gerekir. Kültürümüzün ortak düşüncesini,yaşam şeklini ortaya koyarak bize yol gösterirler.

 Anlaşmazlıklarda bir atasözü en büyük yargıçtır. Sevinçlerimizde, üzüntülerimizde yaşamımızın her anında bizlere tecrübelerle yol göstericidirler.    

Yörede kullanılan atasözlerine örnekler vermeye çalışacağım;

Aç gezer guyruğunu dik dutar

Aç köpek hurun yıkar

Adamakla mal tükenmez

Adın çıkacağına canın çıksın

Ağustosta gölgede yatanı zemheride bükelek tutar

Allah kerimdü,kerimin guyusu derindü

Anaya etme kızında babaya etme oğlunda bulursun

At elin yük emanet ,bizim ki deh çüş den ibaret

Bitli yorganı kimse üstüne almaz

Borçlu olup düşünmekten uyuz olup kaşınmak daha iyidir

Boş boğazı ateşe atmışlar ,odunum yaş diye bağırmış

Boyumca buldum huyumca bulamadım

Çatal gazuk (kazık)yere geçmez

Çok laf yalansız,çok mal haramsız olmaz

Çükündürün seyreği sıkından iyidir

Davarı güden kurdu görür

Davetsiz gelen mindersiz oturur

Evüsger esmeyince dal kımıldamaz

Her bostanda eğri hıyar bulunur

İşin yoksa şahit ol borcun yoksa kefil ol

İtle dalaşmaktansa ,köprüyü dolaşmak iyidir

Malım var diye güvenme yoksulluk görmeyince, dostum var diye güvenme başına dert gelmeyince

Sekiz günde bir bazar onu da ya kar, ya yağmur bozar

Soğanı sarımsağı hesap edersen paça yiyemezsin

Üveye etme özde ,geline etme kızında bulursun

Zorla davara giden köpek kurt getirir. Diyerek yöremizden kısa örnekler verdim.

Atasözleri Destanı*

Tut atalar sözünü kalbi selim ol
Gönülden gönüle yol var demişler
Gider yavuzluğun tab'ı halim ol
Sert sirke küpüne zarar demişler

Her kara uzatma elin eteğin
Yelkovana döner ahır emeğin
Nitekim göllerde şaşkın ördeğin
Başın kor kıçından dalar demişler

Aldanma cihanın sakın varına
Düşmeyegör onun ah-ü zarına
Bugünkü işini koyma yarına
Yar yıkıldığı gün tozar demişler

……

Dediler bu pendi sordumsa kime
Tuz ekmek bilmeze müşkilin deme
Kül kömür ye namert lokmasın yeme
Gün olur başına kakar demişler

Arzeyle bu pendi kendi özüne
Dost addetme her güleni yüzüne
İncinme dostunun doğru sözüne
Doğru söz insana batar demişler

.......

Yar ile ettiğin kavle ver karar
Kar etmezsen bari eyleme zarar
Aza kanaat et olma tamahkar
Ucuz satan tezcek satar demişler

Gerek şaki olsun gerekse said
Kerim kereminden eylemez teb'id
Böyledir Mevla'dan sen kesme ümid
Gün doğmadan neler doğar demişler

*Kaynak: LEVNİ ,17.yy halk şairi ve minyatür sanatçısı

Necati DOĞANÇ Araştırmacı/Eğitimci